Bình luận bản án 109/2026/KDTM-PT của Toà án nhân dân TP.HCM: – Thoả thuận trọng tài “không thể xác định được tổ chức trọng tài. Cụ thể”, giải quyết tranh chấp ở “Trọng tài” hay “Toà án”?

LexNovum Lawyers

15/10/2026

Hiện nay, phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại ngày càng phổ biến vì tính linh hoạt cao, bảo mật thông tin, tiết kiệm thời gian, công sức, quyền tự do lựa chọn Trung tâm trọng tài và cả trọng tài viên. Tuy nhiên, không phải mọi thoả thuận trọng tài đều hoàn hảo, vẫn có những trường hợp không rõ hình thức hay không thể xác định được tổ chức trọng tài cụ thể, thoả thuận trọng tài vô hiệu hoặc không thể thực hiện được.

Câu hỏi được đặt ra là: nếu có thoả thuận trọng tài nhưng không thể xác định được tổ chức trọng tài cụ thể thì thoả thuận trọng tài có “bị vô hiệu” hoặc “không thể thực hiện được” hay không? Cơ quan nào có thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong trường hợp đó: trọng tài hay toà án?

Cùng LexNovum Lawyers tìm hiểu và phân tích Bản án số 109/2026/KDTM-PT ngày 20/3/2026 của Tòa án nhân dân TP. Hồ Chí Minh về việc tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hoá (“Bản án 109”) [1], các quy định pháp luật cũng như thực tiễn xét xử để tìm câu trả lời.

1. Tóm tắt Bản án 109

a) Vụ việc

Nguyên đơn: Công ty K (bên bán)
Bị đơn: Công ty T (bên mua)
Nguyên đơn và Bị đơn đã ký kết 04 hợp đồng mua bán hàng hoá, trong đó có quy định: “Nếu có tranh chấp thì phán quyết của Trung tâm trọng tài TP.HCM là quyết định cuối cùng”.
Nguyên đơn khởi kiện Bị đơn tại toà án để yêu cầu thanh toán công nợ và được Toà án sơ thẩm chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện.
Bị đơn kháng cáo bản án sơ thẩm yêu cầu Toà án phúc thẩm huỷ bản án sơ thẩm, đình chỉ giải quyết vụ án do vụ án không thuộc thẩm quyền của toà án mà thuộc thẩm quyền của Trung tâm trọng tài TP.HCM.

b) Quan điểm của Toà án phúc thẩm

Về vấn đề kháng cáo của Bị đơn yêu cầu huỷ bản án sơ thẩm, đình chỉ giải quyết vụ án, Toà án phúc thẩm (“Tòa án”) không chấp nhận kháng cáo, lý do được đưa ra:

thỏa thuận trọng tài giữa các bên là vô hiệu;
các bên không có thỏa thuận lại về việc lựa chọn trung tâm trọng tài để giải quyết tranh chấp; và
quá trình tố tụng tại tòa án, Bị đơn đã tiếp tục thanh toán số tiền 600.758.480 đồng cho Nguyên đơn (thể hiện ý chí đồng ý giải quyết tranh chấp tại tòa án).

2. Bình luận pháp lý của LexNovum Lawyers

2.1. Nếu có thoả thuận trọng tài thì khi nào Toà án được quyền thụ lý?

Trước hết, thoả thuận trọng tài là thoả thuận giữa các bên về việc giải quyết bằng Trọng tài tranh chấp có thể phát sinh hoặc đã phát sinh. Một trong các điều kiện để giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài quy định tại khoản 1 Điều 5 Luật Trọng tài thương mại 2010 (“Luật TTTM”) là “các bên có thoả thuận trọng tài”.

Theo Điều 6 Luật TTTM, Toà án phải từ chối thụ lý trong trường hợp các bên tranh chấp đã có thoả thuận trọng tài, trừ trường hợp “thoả thuận trọng tài vô hiệu” hoặc “thoả thuận trọng tài không thể thực hiện được”.

Như vậy, có thể hiểu rằng, trong trường hợp các bên đã có thoả thuận trọng tài nhưng (i) thoả thuận trọng tài bị vô hiệu hoặc (ii) thoả thuận trọng tài không thể thực hiện được thì Toà án vẫn có thể thụ lý theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.

2.2 Không thể xác định được tổ chức trọng tài cụ thể có thuộc trường hợp “thoả thuận trọng tài vô hiệu” hay “thoả thuận trọng tài không thể thực hiện được” không?

(a) Các trường hợp thoả thuận trọng tài vô hiệu được quy định tại Điều 18 Luật TTTM, được hướng dẫn bởi Điều 3 Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP ngày 20/3/2014 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (“Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP”), gồm:

“1. Tranh chấp phát sinh trong các lĩnh vực không thuộc thẩm quyền của Trọng tài quy định tại Điều 2 của Luật này.

2. Người xác lập thoả thuận trọng tài không có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.

3. Người xác lập thoả thuận trọng tài không có năng lực hành vi dân sự theo quy định của Bộ luật dân sự.

4. Hình thức của thoả thuận trọng tài không phù hợp với quy định tại Điều 16 của Luật này.

5. Một trong các bên bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép trong quá trình xác lập thoả thuận trọng tài và có yêu cầu tuyên bố thoả thuận trọng tài đó là vô hiệu.

6. Thỏa thuận trọng tài vi phạm điều cấm của pháp luật.”

Tại Bản án 109, Toà án cho rằng thoả thuận trọng tài giữa các bên là vô hiệu, tuy nhiên Toà án lại không xác định cụ thể vô hiệu theo trường hợp nào trong số các trường hợp quy định tại Điều 18 Luật TTTM nêu trên. Theo chúng tôi nhận thấy, chỉ riêng việc ghi không chính xác hoặc không xác định được tên trung tâm trọng tài chưa đủ để kết luận thỏa thuận trọng tài vô hiệu theo Điều 18 Luật TTTM. Do đó, theo quan điểm của chúng tôi, lập luận của Toà án về vấn đề thoả thuận trọng tài vô hiệu là chưa thực sự phù hợp.

(b) Bên cạnh đó, chúng tôi cũng nhận thấy việc không xác định được tổ chức trọng tài như trong trường hợp tại Bản án 109 không đương nhiên thuộc trường hợp “thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được” theo Điều 4 Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP. Trong số 05 trường hợp thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được, trường hợp có liên quan đến “Trung tâm trọng tài” được quy định là:

“Thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được” quy định tại Điều 6 Luật TTTM là thỏa thuận trọng tài thuộc một trong các trường hợp sau đây:

1. Các bên đã có thỏa thuận giải quyết tranh chấp tại một Trung tâm trọng tài cụ thể nhưng Trung tâm trọng tài này đã chấm dứt hoạt động mà không có tổ chức trọng tài kế thừa, và các bên không thỏa thuận được việc lựa chọn Trung tâm trọng tài khác để giải quyết tranh chấp; …”

Thực tiễn xét xử, tại Bản án phúc thẩm số 12/2020/KDTM-PT ngày 17/09/2020 của TAND Bà Rịa – Vũng Tàu (nay là TAND TP.HCM) [2], trong trường hợp điều khoản trọng tài không chỉ rõ hình thức và tổ chức trọng tài cụ thể, tòa án xác định thỏa thuận không thuộc trường hợp “thỏa thuận trọng tài vô hiệu” ; đồng thời, theo Điều 4 Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP, thỏa thuận cũng không thuộc trường hợp “thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được” quy định tại Điều 6 Luật TTTM. Do đó, toà án chấp nhận kháng cáo, hủy bản án sơ thẩm và đình chỉ giải quyết vụ án do không thuộc thẩm quyền của tòa án.

2.3. Về vấn đề thoả thuận lại giữa các bên

(a) Lý do thứ hai mà Toà án cho rằng Toà án có thẩm quyền giải quyết tranh chấp là các bên không có thỏa thuận lại về việc lựa chọn trung tâm trọng tài để giải quyết tranh chấp.

Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng cần xem xét đến quy định tại khoản 5 Điều 43 Luật TTTM, cụ thể:

“Trường hợp các bên đã có thỏa thuận trọng tài nhưng không chỉ rõ hình thức trọng tài hoặc không thể xác định được tổ chức trọng tài cụ thể, thì khi có tranh chấp, các bên phải thỏa thuận lại về hình thức trọng tài hoặc tổ chức trọng tài cụ thể để giải quyết tranh chấp. Nếu không thỏa thuận được thì việc lựa chọn hình thức, tổ chức trọng tài để giải quyết tranh chấp được thực hiện theo yêu cầu của nguyên đơn.”

Quy định trên cho thấy việc không xác định được tổ chức trọng tài cụ thể không đương nhiên làm cho thỏa thuận trọng tài vô hiệu hoặc không thể thực hiện được dẫn đến việc Toà án có thẩm quyền giải quyết tranh chấp. Theo quy định, nếu các bên không thỏa thuận lại được thì nguyên đơn có quyền lựa chọn hình thức hoặc tổ chức trọng tài. Việc không thỏa thuận lại được không đương nhiên chuyển tranh chấp sang thẩm quyền giải quyết của tòa án.

Thực tiễn xét xử, theo Quyết định số 1558/2022/QĐ-PQTT ngày 14/09/2022 của TAND TP. Hồ Chí Minh [3], thoả thuận trọng tài tại hợp đồng của các đương sự ghi nhận “… Nếu khi hoà giải vô hiệu, sẽ kiện ra cơ quan trọng tài kinh tế…”, toà án cho rằng TTTT chưa rõ về hình thức và tổ chức trọng tài nên cần áp dụng khoản 5 Điều 43 Luật TTTM để xác định thẩm quyền. Thực tế, các bên đã thống nhất lựa chọn tổ chức trọng tài giải quyết tranh chấp là Tracent để giải quyết nên việc công ty D cho rằng Tracent không có thẩm quyền là không có căn cứ.

(b) Lý do thứ ba mà Toà án cho rằng Toà án có thẩm quyền giải quyết là quá trình tố tụng tại tòa án, Bị đơn đã tiếp tục thanh toán số tiền 600.758.480 đồng cho Nguyên đơn, thể hiện ý chí đồng ý giải quyết tranh chấp tại tòa án.

Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng lý do này chưa thực sự thuyết phục. Nếu không có tài liệu hoặc tình tiết khác đủ cơ sở xác định việc các bên đương sự có thoả thuận lại và thống nhất chọn giải quyết tranh chấp tại toà án, thì riêng việc Bị đơn thanh toán một phần tiền chưa đủ để suy ra đã có thỏa thuận thay thế trọng tài bằng tòa án.

Thực tiễn xét xử, Quyết định giám đốc thẩm số 08/2021/KDTM-GĐT ngày 15/7/2021 của Hội đồng Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao [4], các bên đương sự có thoả thuận tại Hợp đồng là “Cả hai bên sẽ chỉ định Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam tại Phòng Thương mại và Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh để giải quyết tranh chấp”, TAND tỉnh Bình Dương (nay là TAND TP.HCM) đã đình chỉ giải quyết vụ án và cấp phúc thẩm giữ nguyên. Tuy nhiên, theo tài liệu này, quyết định đình chỉ bị hủy theo thủ tục giám đốc thẩm, với tình tiết quan trọng là tại Biên bản làm việc ngày 05/7/2018, cả hai bên đều thừa nhận thoả thuận trọng tài không thể thực hiện được và cùng thống nhất đề nghị TAND tỉnh Bình Dương giải quyết tranh chấp.

3. Khuyến nghị của LexNovum Lawyers

Từ những phân tích trên, khi thiết lập thoả thuận trọng tài, các bên phải hết sức thận trọng để hạn chế xảy ra trường hợp khiến cho thoả thuận trọng tài bị vô hiệu hoặc không thể thực hiện được. Việc thoả thuận rõ hình thức và tổ chức trọng tài cụ thể (đặc biệt là viết đúng tên của trung tâm trọng tài) cũng sẽ hạn chế được các vấn đề “rắc rối” phát sinh như phải thực hiện việc thoả thuận lại về hình thức/tổ chức trọng tài, tranh cãi về vấn đề thẩm quyền, yêu cầu huỷ bỏ và đình chỉ vụ án tại toà án/huỷ phán quyết trọng tài,… làm tốn thời gian và công sức của các bên và cả cơ quan thẩm quyền giải quyết vấn đề.

Vui lòng tìm hiểu kỹ quy định pháp luật và tham khảo ý kiến tư vấn của người tư vấn/đơn vị tư vấn trước khi xác lập thoả thuận trọng tài nói riêng và các thoả thuận nói chung để hạn chế rủi ro pháp lý.

Chú thích:

[1] Xem tại: https://congbobanan.toaan.gov.vn/2ta2242356t1cvn/chi-tiet-ban-an

[2] Xem tại: https://congbobanan.toaan.gov.vn/2ta588484t1cvn/chi-tiet-ban-an

[3] Xem tại: https://congbobanan.toaan.gov.vn/2ta1061196t1cvn/chi-tiet-ban-an

[4] Tham khảo: Phương Linh, “Về trường hợp thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được” đăng tại https://www.toaan.gov.vn/webcenter/ShowProperty?nodeId=/UCMServer/TAND308180, truy cập ngày 14/10/2026.

Với nhiều năm kinh nghiệm hỗ trợ cho các doanh nghiệp trong nước và quốc tế, LexNovum Lawyers hân hạnh cung cấp giải pháp pháp lý xuyên suốt từ việc thiết lập điều khoản trọng tài ngay từ khâu soạn thảo, rà soát hợp đồng đến đồng hành cùng khách hàng trong quá trình giải quyết tranh chấp tại trọng tài hay toà án. Vui lòng liên hệ với chúng tôi theo thông tin được cung cấp tại bài viết hoặc trên website LexNovum Lawyers để được tư vấn và hỗ trợ.

Thực hiện: Luật sư Cai Thị Ánh Tuyết, Cộng sự Huỳnh Nguyễn Phúc Hậu.

Lưu ý: Bài viết trên chỉ nên được sử dụng nhằm mục đích tham khảo. Chúng tôi không chịu trách nhiệm hay có nghĩa vụ pháp lý đối với bất kỳ cá nhân, tổ chức nào sử dụng thông tin trên ngoài mục đích tham khảo. Trước khi đưa ra bất kỳ sự lựa chọn hoặc quyết định nào, Quý Khách hàng vui lòng tham vấn thêm các khuyến nghị một cách chính thức, hoặc liên hệ LexNovum Lawyers để nhận được sự tư vấn chuyên sâu từ chúng tôi. Vui lòng trích dẫn nguồn “LexNovum Lawyers” khi sử dụng hoặc chia sẻ bài viết này tại bất kỳ đâu.