BẢO HIỂM TIỀN GỬI LÀ GÌ? ĐIỂM MỚI THEO LUẬT BHTG 2025 BẠN CẦN BIẾT

LexNovum Lawyers

09/03/2026

Ngày 10/12/2025, trên tinh thần xử lý một số vướng mắc, đơn giản hóa các thủ tục và nâng cao năng lực và vai trò của tổ chức BHTG, Quốc hội ban hành Luật Bảo hiểm tiền gửi 2025, dự kiến có hiệu lực thi hành từ ngày 01/5/2026 và thay thế Luật bảo hiểm tiền gửi 2012. Đây là một trong những đạo luật quan trọng trong lĩnh vực tài chính và ngân hàng, tác động trực tiếp đến quyền lợi của người gửi tiền tại các tổ chức tín dụng.

Tuy nhiên, trên thực tế, khái niệm “bảo hiểm tiền gửi” vẫn còn khá xa lạ với nhiều người, thậm chí không ít khách hàng gửi tiền nhưng chưa thực sự hiểu cơ chế bảo vệ mình khi ngân hàng gặp rủi ro.

Vậy, bảo hiểm tiền gửi là gì và cơ chế này hoạt động ra sao để bảo vệ người gửi tiền? Và đặc biệt, Luật Bảo hiểm tiền gửi 2025 có những điều chỉnh gì trong cơ chế hoạt động của bảo hiểm tiền gửi?

Bài viết dưới đây sẽ giúp làm rõ các nội dung đáng chú ý này.

1. Bảo hiểm tiền gửi là gì?

Hoạt động bảo hiểm tiền gửi (“BHTG”) là cơ chế bảo vệ người gửi tiền và an toàn hệ thống ngân hàng thông qua việc Tổ chức BHTG (một tổ chức tài chính nhà nước hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận) bảo đảm hoàn trả tiền gửi cho người được BHTG trong hạn mức chi trả tiền bảo hiểm khi phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm theo quy định.

BHTG sẽ bảo vệ như thế nào cho người gửi tiền?

Tổ chức BHTG thu phí từ các thành viên tham gia bảo hiểm là các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được nhận tiền gửi của cá nhân theo Luật BHTG 2025 và tạo thành Quỹ dự phòng nghiệp vụ. Khi các tổ chức này mất khả năng chi trả hoặc phá sản, quỹ này được dùng để chi trả cho người gửi tiền trong hạn mức quy định.

Cơ chế này được thiết lập sẽ giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền; góp phần duy trì sự ổn định của hệ thống ngân hàng, bảo đảm sự phát triển an toàn, lành mạnh của hoạt động ngân hàng.

Lấy một ví dụ:

Cá nhân gửi tiền vào Tổ chức tín dụng A là 200 triệu.
Nếu Tổ chức tín dụng A (thành viên tham gia BHTG) phá sản.
Cá nhân gửi tiền sẽ được bảo đảm nhận một hạn mức khoản tiền từ Tổ chức BHTG. Hiện hạn mức này được công bố theo Quyết định 32/2021/QĐ-TTg là 125 triệu. Cá nhân vẫn được đảm bảo nhận 125 triệu trên 200 triệu tiền đã gửi.

2. Luật BHTG 2025 ban hành có những gì nổi bật?

Đối chiếu Luật BHTG 2025 so với Luật BHTG 2012, LNV đánh giá có những thay đổi nổi bật trong cơ chế BHTG theo các nhóm vấn đề:

2.1. Nhóm vấn đề 1: Việc tham gia BHTG của tổ chức nhận tiền gửi

a. Việc cấp chứng nhận tham gia BHTG trở nên đơn giản hơn

Căn cứ theo Điều 14 Luật BHTG 2012, thủ tục cấp chứng nhận sẽ trải qua các bước:

Bước 1. Nộp hồ sơ đề nghị cấp chứng nhận đến tổ chức BHTG chậm nhất là 15 ngày trước ngày khai trương hoạt động.

Bước 2. Tổ chức BHTG xem xét cấp chứng nhận trong vòng 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ.

Theo Điều 15 Luật BHTG 2025, Tổ chức BHTG sẽ cấp luôn khi NHNN cấp giấy phép hoạt động (Giấy phép thành lập và hoạt động của tổ chức tín dụng; Giấy phép thành lập chi nhánh ngân hàng nước ngoài).

b. Hình thức công khai chứng nhận BHTG sẽ được mở rộng hơn

Căn cứ theo Điều 15 Luật BHTG 2012, Tổ chức tham gia BHTG phải niêm yết công khai bản sao Chứng nhận tham gia BHTG tại tất cả các điểm giao dịch có nhận tiền gửi.

Tuy nhiên, theo Điều 16 Luật BHTG 2025, hình thức công khai sẽ được thực hiện đa dạng hơn, cụ thể:

Công khai tại tất cả các điểm giao dịch có nhận tiền gửi;
Công khai trên trang thông tin điện tử của tổ chức tham gia BHTG (nếu có), trên trang thông tin điện tử của tổ chức BHTG; và
Hình thức công khai khác của tổ chức tham gia BHTG thực hiện theo hướng dẫn của tổ chức BHTG.

c. Việc đóng phí và chế tài khi chậm nộp hoặc không nộp phí của thành viên tham gia BHTG

i. Thẩm quyền xác định mức phí đóng BHTG định kỳ được thay đổi

Căn cứ theo Điều 20 Luật BHTG 2012, Thủ tướng sẽ quy định khung phí (theo đề nghị của Ngân hàng nhà nước (“NHNN”)). Sau đó, NHNN sẽ dựa vào khung phí này để quyết định mức phí.

Đến Luật BHTG 2025, việc xác định phí này sẽ được giao lại cho Thống đốc NHNN.

ii. Bổ sung các trường hợp được miễn và tạm hoãn nộp phí BHTG đối với TCTD được kiểm soát đặc biệt

Luật BHTG 2025 bổ sung thêm quy định hỗ trợ đối với trường hợp TCTD được kiểm soát đặc biệt, cụ thể:

Phí BHTG sẽ được miễn nộp (Điều 19.2 Luật BHTG 2025);
Phí BHTG nộp thiếu, nộp chậm và khoản tiền chậm nộp (nếu có) phát sinh trước thời điểm TCTD được đặt vào kiểm soát đặc biệt sẽ được tạm hoãn. TCTD sẽ phải lên kế hoạch nộp đủ trong phương án cơ cấu lại trình cấp có thẩm quyền phê duyệt (Điều 19.4 Luật BHTG 2025).

iii. Phương thức xử lý hành vi chậm nộp hoặc không nộp phí của thành viên tham gia BHTG được điều chỉnh

Theo Điều 21 Luật BHTG 2012, khi thành viên chậm nộp, thành viên đó sẽ bị buộc phải nộp đủ và chịu phạt mỗi ngày nộp chậm bằng 0,05% số tiền nộp chậm. Nếu việc chậm nộp kéo dài quá 30 ngày không nộp/nộp thiếu, Tổ chức BHTG sẽ đề nghị NHNN trích tài khoản của tổ chức tham gia BHTG tại NHNN để nộp. Nếu NHNN phải trích tài khoản của tổ chức tham gia BHTG lần thứ hai, tổ chức BHTG sẽ bị đề nghị NHNN đình chỉ hoặc tạm đình chỉ hoạt động nhận tiền gửi.

Đến Luật BHTG 2025, nếu tổ chức tham gia BHTG chậm nộp, tổ chức này sẽ bị buộc phải nộp đủ và chịu phạt mỗi ngày nộp chậm bằng 0,05% số tiền nộp chậm (bổ sung trường hợp loại trừ, bao gồm sự kiện bất khả kháng và tạm hoãn do bị kiểm soát đặc biệt). Theo đó, 30 ngày kể từ ngày phải nộp mà không nộp hoặc nộp không đủ, tổ chức BHTG sẽ gửi đề nghị NHNN giải quyết theo quy định.

2.2. Nhóm vấn đề 2: Vấn đề liên quan đến việc chi trả tiền bảo hiểm

a. Các loại tiền gửi được bảo hiểm?

Căn cứ Điều 18 Luật BHTG 2012, tiền gửi được bảo hiểm là đồng Việt Nam của cá nhân gửi tại tổ chức tham gia BHTG dưới các hình thức: (i) tiền gửi có kỳ hạn; (ii) tiền gửi không kỳ hạn; (iii) tiền gửi tiết kiệm; (iv) chứng chỉ tiền gửi; (v) kỳ phiếu; (vi) tín phiếu và (vii) các hình thức tiền gửi khác theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng, trừ các loại tiền gửi:

Tiền gửi tại tổ chức tín dụng của cá nhân là người sở hữu trên 5% vốn điều lệ của chính tổ chức tín dụng đó;
Tiền gửi tại tổ chức tín dụng của cá nhân là thành viên Hội đồng thành viên, thành viên Hội đồng quản trị, thành viên Ban kiểm soát, Tổng giám đốc (Giám đốc), Phó Tổng giám đốc (Phó Giám đốc) của chính tổ chức tín dụng đó; tiền gửi tại chi nhánh ngân hàng nước ngoài của cá nhân là Tổng giám đốc (Giám đốc), Phó Tổng giám đốc (Phó Giám đốc) của chính chi nhánh ngân hàng nước ngoài đó;
Tiền mua các giấy tờ có giá vô danh do tổ chức tham gia BHTG phát hành;

Đến Luật BHTG 2025, Luật BHTG 2025 bỏ đi các hình thức “kỳ phiếu, tín phiếu”. Điều này phù hợp với định nghĩa về “nhận tiền gửi” theo Luật tổ chức tín dụng 2024. Đồng thời, Luật điều chỉnh các loại tiền gửi không được bảo hiểm theo hướng:

Bổ sung trường hợp tiền gửi không được bảo hiểm là tiền gửi của cá nhân, người có liên quan của cá nhân đó mà cá nhân, người có liên quan sở hữu trên 5% vốn điều lệ của chính tổ chức tín dụng đó. Người có liên quan được xác định theo quy định của pháp luật về các tổ chức tín dụng;
Điều chỉnh tiền gửi của các cá nhân là thành viên Hội đồng thành viên, thành viên Hội đồng quản trị, thành viên Ban kiểm soát, Tổng giám đốc (Giám đốc), Phó Tổng giám đốc (Phó Giám đốc) của chính tổ chức tín dụng thành “người quản lý, người điều hành, thành viên Ban kiểm soát của chính tổ chức tín dụng đó”. Điều chỉnh này nhằm phù hợp với các định nghĩa về “người quản lý” và “người điều hành” được quy định tại Luật các TCTD 2024;
Bổ sung trường hợp tiền gửi là tiền gửi tiết kiệm bắt buộc tại tổ chức tài chính vi mô theo quy định của pháp luật.

b. Điều chỉnh các trường hợp phát sinh nghĩa vụ chi trả BHTG

Theo Điều 22 Luật BHTG 2012, Điều 8 Thông tư 24/2014/TT-NHNN, việc chi trả sẽ diễn ra khi NHNN có văn bản chấm dứt kiểm soát đặc biệt hoặc văn bản chấm dứt áp dụng hoặc văn bản không áp dụng các biện pháp phục hồi khả năng thanh toán mà TCTD (tổ chức tham gia BHTG) vẫn lâm vào tình trạng phá sản hoặc NHNN có văn bản xác định chi nhánh ngân hàng nước ngoài là tổ chức tham gia BHTG mất khả năng chi trả tiền gửi cho người gửi tiền.

Đến Luật BHTG 2025, các trường hợp phát sinh việc chi trả được điều chỉnh. Cụ thể, Điều 21 Luật BHTG 2025 quy định nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm phát sinh kể từ một trong các thời điểm sau đây:

Phương án phá sản tổ chức tín dụng được phê duyệt hoặc NHNN có văn bản xác định chi nhánh ngân hàng nước ngoài mất khả năng chi trả tiền gửi cho người gửi tiền;
NHNN có văn bản đình chỉ hoạt động nhận tiền gửi của tổ chức tín dụng được kiểm soát đặc biệt và tổ chức tín dụng đó có lỗ lũy kế lớn hơn 100% giá trị của vốn điều lệ và các quỹ dự trữ theo báo cáo tài chính đã được kiểm toán gần nhất;
NHNN có văn bản thông báo cho tổ chức BHTG về việc trả tiền bảo hiểm để bảo đảm an toàn hệ thống, trật tự, an toàn xã hội (Điều 36.2 Luật BHTG 2025).

c. Bổ sung cơ chế giải quyết trường hợp tổ chức BHTG không đủ tiền để trả

Cụ thể, Luật BHTG 2025 bổ sung cơ chế vay đặc biệt từ NHNN để chi trả (Điều 38 Luật BHTG 2025), trong đó: Tổ chức BHTG được vay đặc biệt với lãi suất 0%, không có tài sản bảo đảm từ NHNN khi số tiền trong quỹ dự phòng nghiệp vụ không đủ để trả tiền bảo hiểm.

d. Điều chỉnh về thời hạn nộp hồ sơ đề nghị trả bảo hiểm và thời hạn trả tiền bảo hiểm

Căn cứ theo Điều 26 Luật BHTG 2012, tổ chức tham gia BHTG nộp hồ sơ đề nghị đến tổ chức bảo hiểm trong 10 ngày làm việc kể từ thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả bảo hiểm. Tổ chức BHTG sẽ kiểm chứng trong 5 ngày làm việc. Sau đó, tổ chức BHTG đăng công bố phương án trả trong 10 ngày làm việc kể từ ngày kể thúc kiểm tra.

Căn cứ theo Điều 24 Luật BHTG 2025, thời hạn nộp hồ sơ đề nghị trả BHTG được giảm từ 10 ngày làm việc xuống 5 ngày làm việc. Đồng thời, Luật BHTG 2025 cũng bổ sung thời hạn trả tiền BHTG là 45 ngày kể từ thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm.

Người thực hiện: Cộng sự Bình An

Tham vấn: Luật sư Phan Nhi

Lưu ý:

Bài viết này được thực hiện dựa trên quy định của pháp luật Việt Nam (hiện hành) và kinh nghiệm thực tế. Những thông tin tại bài viết này chỉ nên được sử dụng nhằm mục đích tham khảo. Chúng tôi không chịu trách nhiệm hay có nghĩa vụ pháp lý đối với bất kỳ cá nhân, tổ chức nào sử dụng thông tin tại bài viết này ngoài mục đích tham khảo. Trước khi đưa ra bất kỳ sự lựa chọn hoặc quyết định nào, Quý Khách vui lòng tham vấn thêm các khuyến nghị một cách chính thức, hoặc liên hệ LexNovum Lawyers để nhận được sự tư vấn chuyên sâu từ chúng tôi.

Vui lòng trích dẫn nguồn “LexNovum Lawyers” khi sử dụng hoặc chia sẻ bài viết này tại bất kỳ đâu.